cahantv.az

Aydəm İsmayılov: Fəlsəfə Şəhərin Uşağıdı....

310 dəfə baxılıb 29-01-2019, 19:22

Aydəm İsmayılov: Fəlsəfə Şəhərin Uşağıdı....
Şəhərin bağrından çıxan fəlsəfi fikir, həyata, , dünyaya
qarşı fərqli baxışı ifadə edir. Şəhər, yalnız fəlsəfəyə deyil, insanı olan
hər şeyə əsas yaradır. Şəhər anlayışı, şəhərin nə olduğu üzərində olduqca
geniş bir "ədəbiyyat" var. Ancaq şəhər və fəlsəfə əlaqəsi üzərində,
fərqli düşüncələr mövcuddur

Fəlsəfi düşüncənin şəhər həyatına aid olduğu onsuz da məlumdur. Fəlsəfi
düşüncənin yetişməsi üçün, mədəniyyətin yetkinlik səviyyəsinə çatması
lazımdır. Mədəniyyətin ən mühüm daşıyıcısı da dildir. Dil sənətlə xüsusən
Şerlə-, dinlə, siyasətlə qvuşaraq müəyyən bir yetkinliyə çatır; Bu kamilliyin
özünü göstərdiyi ən yüksək zirvə fəlsəfi düşünmədir. Fəlsəfə dilin, nitqin və
yazının, ola biləcəyi ən yetkin səviyyədir. Dil fəlsəfəsi, fəlsəfi düşüncə daşıyan
Yeganə amildir. Fəlsəfənin dili də mədəniyyətlə və mədəniyyətin formalaşdığı əsas məkan
olan şəhərlə baölıdır. Şəhər fəlsəfi düşüncənin
özünə bir həyat və ifadə sahəsi tapdığı yerdir. Fəlsəfə şəhərlə münasibətində
Sənətlə, dinlə, siyasətlə zənginləşərək həm də bütün bu sahələri özündə birləşdirir
Fəlsəfə düşünmə tədbiri olaraq özünü şəhərdə ortaya qoymuşdur. Fəlsəfə şəhərin
uşağıdır. Mədəniyyətin özünü ifadə etdiyi ən yaxşı yer olan şəhər fəlsəfənin də anadan olub
formalaşmasına zəmin yaratmışdır.
Fəlsəfi düşüncənin şəhərdə və şəhərlə birlikdə özünə bir kök tapmasında
hərəkətlə fəlsəfənin "şəhərin uşağı" olduğu deyilə bilər. Fəlsəfənin şəhərlə olan bağı buna
görə əhəmiyyətlidir. Fəlsəfi düşüncənin şəhər həyatı ilə iç-içə keçdiyi yerlərdə demokratiya
şüuru da inkişaf etmişdir. Şəhəri idarə edənlər dayanıb gördükləri iş üzərində düşünməyə
başlayanda, filosofların dediklərinin əhəmiyyətini də dərk etməyə başlayıblar.
Fəlsəfi baxışın dünyaya fəlsəfə gözü ilə baxmağın açdığı üfüq siyasətçilərə,
şəhərin rəhbərlərinə yol göstərib; Daha yaxşı, daha ədalətli bir hakimiyyət necə olmalıdır?
Lazım olduğu mövzusunda fərqli dəyərləndirmələrin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdur.
Filosoflar, şəhərin quruluşu, antik və müasir şəhər şüurunun müqayisə edilməsi,
hal-hazırda şəhər problemləri və buna bağlı olaraq başqa bir çox problemlər üzərində
dayanmışlar. Şəhər üzərinə fəlsəfi baxışın açmış olduğu üfüqlə filosofun şəhər ilə
dialoqunun şəhərin səsini eşidərək, şəhərlə danışaraq yol aldığını qeyd etmək
lazımdır. Bu baxımdan şəhərin ruhuna uyğun bir şəhərləşmənin, bundan
asılı olaraq formalaşacaq bir həyat tərzinin, əsaslı düşünməyin yolunu açacağını və
müxtəlif təbəqələrdən olan insanların düşüncələrinin qaynaşmasına töhfə verəcəyini ifadə etmək
doğru düşüncədir. Digər tərəfdən, yanlış urbanizasiya, şəhərlə əlaqədar dəyişiklik, bu qayıdışımla birlikdə baş verən görüntü çirklənməsi, infrastruktur problemləri, memarlıq estetik məhdudiyyəti insan
dünyasına mənfi təsir göstərir. Bu problemlərlə necə hesablaşmaq İmkanlarının ortaya qoyulması lazımdır.
Bu məsələlərə həssas insanlar olaran filosoflar həmişə bu problemləri hədəfə alıb
mübahisə etmişlər. Şəhəri idarə edənlərin etməsi lazım olan, filosofların etdiyi
qiymətləndirmələrdən istifadə edib, problemlər üzərinə təsirli bir şəkildə getməsidir. Çünki
Filosof siyasətçi deyil; Ancaq siyasətə də maraqsız deyil. Filosof siyasətə
kənardan baxmağının üstünlüklər ondadır ki,i problemlər üzərində düşünüb ideyalar bəyan edir.
Fəlsəfə şəhərin uşağı olmaqla, şəhərə olan "borcunu", şəhər və şəhərin rəhbərliyi
Üzərində düşünərək ödəyə. Şəhər və şəhərin rəhbərliyi üzərində düşünmək dil vasitəsilə
mümkündür. Beləliklə, filosof, hər şeydən əvvəl sözləri törədərək, ilmək ilmək
toxuyaraq düşüncəsini ortaya qoymalıdır.
Şəhər həm ekoloji və memarlıq düşünməyə, həm hüquqi və siyasi bir
düşünməyə, həm də bədii bir düşünməyə zəmin olmuşdur. Bu səbəblə "şəhər nədir"?
Sualı bütün bu məsələlər üzərində düşünməyi də tələb edir. Bu məsələlər üzərində
düşünmək də bu məsələlərin fəlsəfə ilə əlaqəsini ortaya qoymaq deməkdir.
Müxtəlif mədəniyyətlərə aid olan insanların alver etmək üçün bir araya gəlməsi,
yaşadıqları regionlarda yaradılan şəhərlər, zamanla bu fərqliliklərin zənginləşdirdiyi
məkanlar olmuşlar. Bu sərvət ilə dil işlənmiş və yazılı mədəniyyətlə birlikdə həyatın
axınında mühüm yer tutmuşdur. Ticari müqavilələr, sazişlər, ahlaksal sahə və
Hüquqi zəmin sadəcə şifahi prinsiplərə əsaslanaraq qalmamışdır.
Aydəm İsmayılov Fəlsəfə Üzrə Fəlsəfə Elimlər Doktoru


OXŞAR XƏBƏRLƏR
YAZARLAR
XƏBƏR LENTİ
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

MÜSAHİBƏ
ŞOU
TƏQVİM
«    Oktyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 
MƏZƏNNƏ
 Valyuta məzənnəsi